Gölün berrak suyunda yüzmeden dönmemek gerek ancak yeterli vaktimiz olmadığından biz yüzemedik. Çarşı içinde kafeler, restoranlar, dükkanlar arasından geçip el yapımı kağıt atölyesine girdik. Burayı görmek iyi geldi. Aile işini sürdüren delikanlı kağıt yapımını güzelce anlattı, biz de ödüllendirip hoşumuza giden bu kağıtlara yapılmış gravürlerden satın aldık. İndirim yapması da pek hoşumuza gitti. Şehir merkezi çok hareketli, cıvıl cıvıl. Meydanda başta kendi adıyla anılan alfabeyi bulan Kiril olmak üzere birkaç heykel görüyoruz. Ana caddenin köşesindeki kafede dondurmalarımızı yiyip caddenin yukarısına doğru koca çınarın bulunduğu Osmanlı çarşısına gittik. Buradaki restoranlarda Osmanlı döneminde yerleşik yemek kültürünün yaşadığını görüyoruz. Köfte, kuru fasulye başlıca yemekler. Koca çınarın gölgesinde oturanlar, evleri, camisi, dükkanları, yemekleri, her şeyiyle Osmanlı bir Ohriddeyiz.

Çarşıdaki dükkanların bir çoğunda inci satılıyor. Ohrid niree inci nire ama var, çünkü bunlar bildiğimiz istiridye incisi değil. Sedef kabuklardan top top parçalar elde ediyor, bu parçaları Ohrid gölünde yaşayan bir balığın pullarından elde edilen solüsyonla kat kat kaplıyorlarmış. Sonuç: Ohrid incisi

Güzel görünüyorlar ve merak eden varsa diye yazıyorum, vitrinler dolusu incilerden almadık.

Akşam yemeği için bir türlü restoran seçemedik, orada mı yesek burada mı diye itişip kakışırken birine karar verdik. Şiddetli açlıkla unutup fotoğrafını yine çekmediğimiz yemeklerimiz: Patlıcan musakka, enfes bir etli çorba ve koca boyutlu köfte

Tesadüfen girdiğimiz restoranın atmosferi çok çok güzeldi. Müzik kulağımıza hiç mi hiç yabancı gelmedi. Canlı müziğe Makedonlarla beraber biz de kafa göz sallayarak eşlik ettik.

Ertesi gün kahvaltının ardından Unesco Mirası Galicia parkına doğru yollara düştük.  Gölün etrafını saran dağları dolana dolana aştığımız yollarda yeşilin tonları, devasa ve sık ağaçlar arasında kaybolduk. Su üzerine kurulu dünya mirası Su Müzesine tepeden bakıp hoşça kal dedik. Her yeri görmemiz olanaklı değil, kimse kusura bakmasın. İyi ki su müzesine girmemişiz yoksa Galicia parkına yeterli zaman ayıramayacak ve üzülecektik. Son söyleyeceğimi şimdi söylüyorum. Ohrid’e gidip Galicia parkı ve içindeki Saint Naum manastırını görmeden sakın sakın dönmeyin. Yetmez gölü besleyen pınarda sandal gezisi yapmadan asla dönmeyin!

Parka girişte küçük bir otopark ücreti ödedik hepsi o kadar! Yalnız parkın kapısındaki bikinili kızı görünce epeyce kınadık. Canım olmaz ki; parka, dahası manastıra bikiniyle gelinmez ki, di mi ama.? Parkın aslında hem yemyeşil bir orman, hem Makedonlar için değerli bir manastır hem de Ohrid gölünün kıyısındaki plajlardan oluştuğunu öğrenince kınamamızı geri aldık. Önce tepedeki Saint Naum manastırına çıktık. Tepe dediğim bir iki dakikalık bir yürüyüş mesafesi ve inanmazsınız manastırın bahçesinde tavuslar dolaşıyor. Bir tanesi geniş bahçede dolaşmakla yetinmemiş manastırın tepesine çıkmış.

Önce buraya çıkmakla da iyi yapmışız, böylece Ohrid gölünü besleyen, ömre bedel pınara bol vaktimiz kaldı. Pınarın suyu o kadar bol ki, suyun çeşitli noktalardan yeryüzüne çıktığı geniş alan yemyeşil ağaçların yansıdığı büyükçe bir göl olmuş. Kaptanımız Aleksander motorlu taşıt kullanımının yasak olduğu pınarda sandalıyla dolaştırırken bir yandan da rehberlik yaptı. Adaşı Büyük İskender’den laf açacak olduk, hemen susturdu bizi. Muteber bir kişi değil diye hakkındaki fikrini beyan etti. Elimizdeki su şişesine pınardan su doldurup içmemiz için teşvik etti. Gölün sonunda içinde su kaynağı olan minik kadınlar manastırı(!)na girmek için tekneden bir kaç dakikalığına ayrılıp geri döndük. Manastırın gerçekte minik bir şapel olduğunu söylemeliyim.

Ohrid gölünü saatte yirmi ton suyla besleyen pınarda sandal sefası yapmadan dönen üzülsün ve bir daha gitsin.

Trenlerde ücretsiz Wi-Fi ve havalandırma mükemmel çalışıyor.  İstasyonların hepsi birbirinden güzel ve temiz. Hiçbir yerde bir çöp kırıntısı, toz zerreciği görmeniz olası değil. Bütün bunlara rağmen bir kusurları var ki çok büyük. O da; engelli ve yaşlıları düşünmemiş, ilk yapılan istasyonlara asansör koymamışlar. Belki de sistemin ilk yapılışında amaç bizim düşündüğümüzden bir parça farklıdır. Asansör sadece yeni istasyonlarda var. Bir ikinci kusur ise tuvaletler. Şehirde dolaşırken “Ay sıkıştım. Buralarda gitmeyeyim, metroda hallederim” derseniz “Sakın ha!” derim. Tuvalet yok.

İstasyonlar o kadar derindeki bilet turnikesinden geçip platforma inmek için kullandığımız yürüyen merdivenle sanki arzın merkezine (Jules Verne’in Dünyanın Merkezine Seyahat kitabının adı biz küçükken böyleydi.)seyahat ediyoruz. Çoğunluk istasyonlarda yürüyen merdivenin bir ucundan diğer ucu görünmüyor.

İstasyonların çoğu belli temalar gözetilerek dekore edilmiş ve süslenmişler. Metro kavşaklarında hattın birinden diğerine geçiş için kullanılan koridorlar ve geçitler yığını ile sistem başlı başına başka bir dünya. Her hattın bir adı ve rengi var. Bunlardan kahverengi ring hattı en eskilerden biri ve tüm diğer hatlarla kesişiyor. Böylece herhangi bir istasyondan tek bir ödemeyle başladığınız yolculuğunuzu şehrin altını boydan boya geçip dilediğiniz yerde sonlandırabilirsiniz. Söylenceye göre metronun yapımı planlanırken Stalin kahve fincanını planların çizili olduğu kağıdın üzerine koymuş. Kahve fincanının kağıt üzerinde bıraktığı, diğer hatları şık bir şekilde kesen kahverengi leke ring hattı fikrini doğurmuş. Metro, ulaşımı kolaylaştırmasına kolaylaştırmış ancak yabancılar için Kiril alfabesiyle yazılı durak isimleri nedeniyle ilk bir iki gün oldukça zor geçiyor. Gitmeden önce metro haritası üzerinde, Latin ve Kiril alfabesiyle yazılı durak isimlerine çalışmakta yarar var. Durak isimlerinin zorluğunun yanında ikinci bir güçlük bağlantılı istasyonlarda diğer hatta geçmekti. Yardımsever Moskovalıların desteğiyle platformlar üzerinde ilgili hattın rengine boyanmış daireleri takip etmek gereğini öğrenince sorun kalmadı.

Moskova metro tarihine mini bir bakış

1872’de atların çektiği tramvaylardan 1902’de elektrikli tramvaylara geçiş dört yüz bin nüfuslu Moskova’nın trafik sorununu çözememiş. Metro için ilk proje elektrikli tramvaydan önce 1901’de geliştirilmiş ancak hayata geçirilmemiş. Bundan sonraki birkaç yıl içinde başka fikirler geliştirilmişse de en beğenileni Sovyetlerin resmi projesi olmuş. 1931 Kasımında; zemin, malzeme ve diğer inşaat koşullarını anlayabilmek için deneysel inşaat yapılmış. Koşulların uygunluğu tespit edilip gereken önlemler alındıktan sonra inşaata başlanmış. İlk olarak on hat ve toplam seksen km’lik tünel planlanmış. Bunları yapabilmek için metro şirketinin çalışan sayısı 1936 yılında 36 bin, bir sonraki yılın ortalarında ise 75 bine ulaşmış. Ayrıca trenleri de kendileri yapmışlar. İnşaat bitip halka açık seferlerin başlayacağını duyan yüzlerce Moskovalı 15 mayıs 1935 gecesi metro kapılarında bekleyerek sabahlamış. Tek amaçları sabah saat yedide başlayacak seferlerin ilk yolcuları olabilmekmiş.

Şehri keşfetme sırasında gördüğümüz istasyonlar bir yana kahverengi ring hattındaki istasyonların hepsini görmeye ve bunu en son gün yapmaya karar verdik. Otelden çıkış yapıp valizlerimizi resepsiyona teslim ettik ve duraklara görücü gittik. Ring hattının on iki istasyonundan birini nazarlık(!) bırakıp on birini gördük. Son derece bakımlı istasyonlardaki heykellerden ve panolardan Stalinin yer aldıkları zaman içerisinde kaldırılmış. Yerlerine Lenin’in ya heykeli ya da yer aldığı mozaik panel kompozisyonlar koyulmuş.

İşte size en görülesi metro istasyonlarının listesi ve karar verebilmeniz için küçük bir fotoğraf seçkisi.

Kahverengi Hat üzerinde; Novoslobodskaya, Komsomolskaya, Paveletskaya, Taganskaya, Prospekt Mira, Belaruskaya, Kievskaya.

Lacivert hat üzerinde; Plochad Revolyutsi, Smolenskaya, Kievskaya

Yeşil hat üzerinde; Mayakovskaya