Vize bilgisi: Makedonya, Arnavutluk, Bosna-Hersek ve Hırvatistan, Türklerden vize istemeyen nadide ülkelerden. Sırbistan ve Karadağ ise yeşil pasaporta vize istemediği için benim için tamamen vizesiz bir seyahat oldu. Sadece yeşil pasaporta da inatla vize isteyen “komşi” Bulgaristan transit vizesini Kapıkule sınır kapısında 45 Avro + 5 Avro ödeyerek aldım (45′i vize ücreti, 5′i onların deyimiyle “çurba parası”).

İstanbul’dan Üsküp’e otobüsle..

İstanbul Esenler Otogarı’ndan Bulgaristan üzerinden Üsküp‘e uzun otobüs yolculuğunda Balkan mozayiği oluştu bile; Arnavut, Boşnak, Hırvat, Türk… Tek Türkiyeli bendim otobüste. Kimi tekstil almaya gelmiş Istanbul’a, kimi akraba ziyaretine. Neden tatilde böyle bir geziye çıktığımı anlamadilar bir türlü 🙂 Oradan buraya gelen çok ama buradan oraya giden yok. Hepsi parayı denkleştirip İstanbul’a, Kuşadası’na gitmeye çalışırken bu Türkün aksi yöne neden gitmekte olduğuna şaştılar.

Üsküp’te Mustafa Paşa Camii – 1492 – Osmanlı. Ottoman mosque in Skopje, 1492.

Makedonya’nın başkenti Üsküp‘te cami, han, hamam, Türk tipi küçük dükkan dolu. Eski Osmanlı çarşısı gelenekselliğini koruyor, adı hala “çarşiya“. “Bit Pazarı” da ismini koruyor. Bit pazarından 15 Avroya çakma Enerji spor bot, 10 Dolara spor ayakkabı aldım. Çoğu kişi Türkçe biliyor, köfte yiyor. Ben de sık sık köfte yedim, adi “çevapi” (kebap benzeri). Porsiyonları bizden bol olduğu halde daha ucuz. Ülkenin etnik yapısı % 66 Makedon, %25 Arnavut, %4 Türk. SGP Tüketim Mal ve Hizmetleri grubunda verilen karşılaştırmalı 2011 yılı fiyat indekslerine göre Avrupa Birliği’ne üye ve aday 37 ülke arasında Makedonya en ucuz ülke. Yurt dışında eğitim almak isteyenler için Makedonya üniversiteleri uygun seçenekler sunuyor. Makedonya para birimi Denar (MKD), ve 1 TL karşılığı 26 Denar ediyor. Makedonya’ya turlarla gidebileceğiniz gibi, bağımsız olarak da rahatlıkla ve güvenle seyahat edebilirsiniz. Makedonya’ya uçak biletleri artık ucuzladı, üstelik Esenler Otogar’dan düzenli otobüs seferleri de var.

Üsküp’te Kurşunlu Han – 1550 – Osmanlı.

19. yüzyıl Osmanlı eseri olan Üsküp Saat Kulesi’ne çıktım. Ottoman Clock Tower in Skopje. Macedonia.

Üsküp Davut Paşa Hamamı – 1466 – Osmanlı eseri. Bugün bir sanat merkezi. Davut Pasha Hamam in Skopje.

Üsküp‘te gezilecek yerler bir günde bitti, başka tarafa geçeyim derken ilk gece barda Makedonlarla tanıştım, bir ilgi, bir itibar. Barmen Türk olduğumu öğrenince benden para almadı, sohbet ettikten sonra arkadaşlarını arayıp çağırdı. Matev, Jelena, Darko, Viki, Sercan, Kristin… barı kapadıktan sonra eve davet ettiler, Balkan müziği, dilleri, kültürü hakkında konuştuk, içtik, iyice kaynaştık. Ne çabuk benimsediler beni, pek sıcaklar. Tarihten, dillerden, kültürlerden bahsettik. Bana kızlı erkekli bir Makedon türküsü söylediler. Türkünün adı “Kadı Doğru Söyler“. Osmanlı döneminde bir paşa, bir Ortodoks Makedon kızına vurulur, kızla evlenmek ister, ama kız istemez. Bir tarafta üç kıta imparatorluğunun paşası, öte yanda Hıristiyan azınlıktan bir kızcağız, “hayır” demeye nasıl gücü yetsin? Kız kadıya gidip paşada gönlü olmadığını söyler. Kadı kızı haklı bulur ve paşayla evlenmekten kurtulur. Osmanlı İmparatorluğu‘nun her yönüyle öğünen biri değilim. Ama bu hikayeyi dinledikten sonra hangimiz etkilenmez, mutlu olmazdı ki? Daha ilk gecemde bana iyi duygular yaşatan bu sıcacık Makedon gençlere sarıldım.

Üsküp Marakana Bar’da arkadaşlarım. Jelena, Darko, Kate, Srcan..

Makedonların yarı şaka Türkçesinden örnekler:

habergaytan– telefon

gürültükutuya – radyo

eptengürültükutuya – televizyon

lezzetlastik – prezervatif

Gaytan eski Türkçede tel demek. “Lezzet” sözcüğü ise bugün yaygın olarak sadece yiyecek için kullanılıyor olsa da asıl anlamı “keyif, zevk”.

Bugün başka tarafa geçmeyi düşünuyordum ama dün gece evde içtikten sonra canlı müzik olan Marakana adlı bir bara geçtik, çok eğlendik, bugün gitmemeye karar verdim. Yarin ülkenin diğer ucuna gidip dedemin doğduğu yeri arayacağım. Bu akşam yine parti var.

Üsküp Vardar Nehri’nde Osmanlı eseri Taş Köprü – Kamen Most.

Ata yurdu Doyran

Üsküp’ten klimasız (burada öyle birşey yok) bir otobüste, ter içinde bir yolculukla Gevgeli‘ye, oradan daDoyran‘a geçip göl kenarındaki Polin Hotele yerleştim, gecesi 15 Avro.  Doyran’da dedemin 105 yıl kadar önce doğup Balkan Savaşı‘nda Sırp çetecilerin baskınında bir gece terkettiği Kayalı köyünü, tanıştığım bir harita mühendisi sayesinde edindiğim en ayrıntılı haritalarda bile bulamayınca, dağ taş dolaşıp yaşlılara sorarak buldum. Herkes seferber oldu, otel yönetimi, dağ köylüleri, garsonlar, taksiciler. Köy çoktan haritadan silinmiş, iki çesme, bir cami kalıntısı, yaşlı bir çınar gövdesi, hepsi bu. 500 yıllık yaşamdan geriye kalan. Ne bir ev kalmış, ne de bir insan.

Dedelerimin 500 yıl yaşadıkları Kayalı Köyü’nde çeşme.

Eski Yugoslavya yönetiminin Türk isimlerini değiştirmemiş olması iyi yönde şaşırtıcı. Kent semtleri, köy, kasaba adları çoğunlukla Türkçe olarak bırakılmış. Oysa Yunanistan’da Osmanlı dönemi isimleri tamamen değiştirilmiş. Örneğin türkülerimizde adı geçen Vardar Nehri‘nin Makedonya’da adı hala aynı, ama buradan az ileriye, Yunanistan’a geçtiğinizde bambaşka.

Doyran‘da son gece bir kumsal diskosuna gittim, barmen bir süre sonra Türkiye’den geldiğimi öğrenince benden para almadı, hatta 1 bira da giderken yanıma yolluk verdi, kabul etmek istemedim ama ısrarını kıramadım. Üsküp‘te de bir barmen benden para almamıştı. Bu kişiler buranın Türk azınlığından olsa belki daha az şaşırtıcı olabilir, “anavatandan küçük ülkemize gelen misafir”e saygı anlaşılır bir durum. Ama her ikisi de Ortodoks Makedondu, son derece şaşırdım ve etkilendim.

Makedonya’nın incisi Ohrid

Doyran’dan önce Valandovo, sonra Manastır‘a geldim. Son dönem Osmanlı tarihinde adı sık geçen, Atatürk’ün askeri okulda okuduğu bu güzel kentin bugünkü adı Bitola. Üç otobüsle geldiğim Ohrid (Ohri) çok güzel bir yer, göl kıyısında şirin manastırlarla dolu, ülkenin tek turistik yeri.

Burada birkaç gün kalırım, daha sonra Arnavutluk. Yollari buradan da kötüymüş! Şöyle ki; bizde 2 saat süren bir yol Makedonya’da 4 saat sürüyor, Arnavutluk’ta ise 6 saatmiş. Vay benim dertli başım. Üstelik öyle otobüse binip sınırda inmek yok, buradan iki adım Arnavut sınırı, ama önce otobüse binilecek, sonra taksiyle sınıra gidilecek. Buradan 75 litrelik dev sırt çantasıyla sınır 500 metre kadar yürüyerek geçilecek, kural bu. Sonra bir Arnavut taksiciye kazıklanılacak, ardından 115 kilometrelik delik deşik yol 6 saatte geçilip Tiran`a varılacak.

Ohrid’de Sveti Jovan Kilisesi-13.yy. Milço Mançevski’nin muhteşem filmi Yağmurdan Önce’deki kilise.

Arnavutluk’ta biraz kalıp Karadağ’ın sahillerine geçeyim, serileyim. Sonra Hırvatistan, Bosna, Sırbistan, vs. Kafama göre. Mostar, Dubrovnik, Saraybosna, Belgrad şart olmak üzere.

Makedonya pek ucuz, her gece yiyip içiyorum, yol ve otel paralarını da ekle, Beyoğlu’nda bir gece geçirmekle aynı hesaba geliyor, gündüz bidolu yer görmem de cabasi. Bira kafede 1 lira, lokantada 1 buçuk, barda ise 1,8 lira, bazen iki lira. Lokantalar da bize kıyasla oldukça ucuz.

Kaleden Ohrid

Ohrid sahili

Ohrid’de çoğu kırmızı tuğlalı tam 365 kilise var. Yılın her günü farklı bir kiliseye gidilebilir!

Bu arada son durağım olan Belgrad’da nerede kalacağım belli oldu. 4 yıl önce bir arkadaş aracılığıyla tanıştırılıp bana emanet edilen ve 2 hafta Istanbul’da bidolu TV reklamında ve dergide boy gösteren Sırp manken arkadaşıma gelmeme yakin bir e-posta yazmıştım gezimden bahseden. 4 yılda 2-3 kez haberleşmiştik, o yüzden pek bir beklentim yoktu. Fakat pek sıcak bir yanıt yazmış, kizkardeşiyle şehir merkezinde bir evde oturuyormuş, davet etti; onda kalacağım ve bana Belgrad’ı gezdirecek. İki hafta her gün beraber zaman geçirdiğim bu arkadaşın, o yıl `Yugoslavya Mankenler Kraliçesi` seçilmiş olduğunu da belirteyim.

Küçük İştip

Batı Balkanlar seyahatimin en sonunda, Ohrid’de tanıştığım arkadaşların çağırması üzerine Makedonya’nın küçük kenti İştip‘e (Stip) gittim. Gece şahane eğlendik, ertesi gün hava çok sıcaktı ve sokaklarda benden başka kimse yoktu.

İştip’te Osmanlı eseri Bezistan. Stip, Macedonia.

İştip’te Türk evi. A Turkish house in Stip, Macedonia.

Ülkeye Makedonya turları ile gelmeye hiç gerek yok. Bağımsız gelerek bu küçük, güzel ve güvenli ülkeyi rahatça gezebilirsiniz.

İştip’de Osmanlı camii. Ottoman mosque in Stip.

***

Alper METİN

Celebialper.com

Makedonya’dan Arnavutluk’a geçiş biraz zorluydu, sıcak havada ıssız sınır yolunu yürüdüm. Sınır kontrol noktası basit bir kulübeden ibaretti ve bilgisayar yoktu. Herkesin ödemesi gereken 15 Avroluk ayakbastı parasını ödemedim, görevli polis Ankara Polis Koleji mezunuymuş, çaktırmadan benden almadı parayı.

Makedonya’dan zorlu bir yolculukla (minibüsle hudut, sonra yürüyerek geçiş, sonra taksi, sonra da dolmuş) Avrupa’nin en yoksul ve geri ülkesi Arnavutluk’a geldim. Sınıra yakın Pogradec‘den minibüsle ülkeyi doğudan batıya enine kat ettikten sonra Arnavutluk başkenti Tiran’a (İng: Tirana, Arnavutça: Tiranë) geldim. Küçükken okuduğum ansiklopedilerden belleğimde özel bir yer bırakan, hala komünizmin izlerini taşıdığını bilerek geldiğim bu kentteki ilk turum beni hayal kırıklığına ugrattı. Enver Hoca pek çirkinleştirmiş bu kenti. Merkezdeki kamu binaları dışında estetikten uzak, zevksiz ve kişiliksiz binalar, gri bir kent. Sivil mimarisi ülkem Türkiye ile çirkinlikte yarışır düzeyde.

Tiran Osmanlı İmparatorluğu döneminde Mullet köylüsü olan Süleyman Paşa (Sulejman Pasha, Sulejman Pashë Bargjini) tarafından 1614 yılında kuruldu. Süleyman Paşa o dönemde bir cami, fırın ve hamam inşa ettirdi. Tiran İslam ve Bektaşiliğin de yayılmasıyla Arnavultuk‘un din, sanat ve kültür merkezi haline geldi.

Arnavutluk başkentinde 20 Dolara güzel bir daire tuttum. 1 Dolara bir porsiyon biftek yedim. Arnavutluk para birimi Lek. Etrafta benden başka yabancı yok. İş saatlerinde kent merkezinde kimse yoktu, akşam piyasaya çıktılar.

Ülkenin en büyük müzesi olan Ulusal Tarih Müzesi (Muzeu Historik Kombëtar) 1981 yılında Arnavut mimarEnver Faja tarafından tasarlandı ve belediye binası yıkılarak yerine inşa edildi. Ön tarafındaki “Arnavutlar” adlı sosyalist-gerçekçi tarzı dev mozaik, İliryalılar’dan komünist partizanlara kadar Arnavutluk tarihinin gelişimini temsil ediyor. Sağ taraftakiler Osmanlı‘ya karşı bağımsızlık mücadesi veren silahlı kahramanlar. Mozaikte vatansever Arnavutlar tarih boyunca marş söylüyorlar. Komünist rejim çöktükten sonra ortada gördüğünüz kırmızı bayraktaki yıldız silindi.

Aşağıda gördüğünüz Arnavutluk Parlamentosu, 1920′lerde İtalyanlar tarafından inşa edildi. Arnavutluk’ta İtalyan etkisi yoğun. Göç etmek için birincil cazibe ve zenginlik umudu merkezi İtalya. Tarih boyu İtalyan etkisi Arnavutluk mutfağına, diline, kültürüne etki etmiş.

Arnavutluk Devlet Başkanı Enver Hoca “ülkemize kapitalistler saldıracak” paranoyasıyla ülkenin her yerine mantar gibi askeri koruganlar (İng: bunker) yaptırmış. Sağlamlığını denemek için bu koruganları tasarlamakla görevlendirdiği mühendis subayı, örnek olarak ilkini yaptıktan sonra içine sokup ağır bombardımana tutmuş. Adama bir şey olmamış, korugan sağlam çıkmış. Enver Hoca da bu küçücük ülkeye bunlardan 700.000 tane yaptırmış! Devir kapandı ama bunlar o kadar sağlam ki ne yıkılabiliyor, ne de sökülebiliyor. Bazen gençler bunları sevişmek icin kullanıyor, tam da “savaşma seviş” misali. İyi olmuş ama 700.000 tane fazla.

Tiran’dan minibüsle İşkodra‘ya gittim. Arnavutçası Shkodër veya Shkodra. Tarih kitaplarımızda adı geçen bu kent son derece yoksul, çirkin ve tozluydu. Burada köfte, pilav ve yoğurt yedim. Kasabadan Montenegro sınırına gidebilmek için ne yapmam gerektiğini öğrenmek için epey uğraştım. Neyse ki esnaf bana okumuş bir çocuk buldu. Sınıra en yakın köye giden minibüse bindim, az bir ücret farkı ödedim, adam beni sınır noktasına kadar götürdü.

Kaynak: Celebialper.com