Aşırı turizm sadece rahatsızlık verici değildir; bir destinasyonun aynı zamanda UNESCO statüsü gibi maddi kıymetini yitirmesine de sebep olabilir.

-Sarah Enelow

Aşırı gayrimenkul geliştirme Karadağ’ın tarihi yeri Kotor’u tehlikeye atıyor. Birleşmiş Milletler miras koruma birimi ise onu Dünya Mirası Listesinden çıkarmakla tehdit etmekte.

Venedik ve Avusturya-Macaristan saraylarıyla ve surlarıyla bir orta çağ kasabası olan Kotor, Adriyatik’in resmedilmeye değer Boka Kotor koyunda yer alıyor. 1979’dan beri UNESCO Dünya Mirası Sit Alanı olarak sınıflandırılmaktadır.

Unesco, aşırı mülk inşasının ve büyük kruvazör gemilerinin Kotor’un küçük limanına girebildiği kontrolsüz turizmin şehrin tarihi kısmını tehlikeye attığı gerekçesiyle 2000’lerin başından beri Kotor’u uyarmaktadır.

2016 Temmuz ayında UNESCO baskıyı arttırmış ve Karadağ’dan Kotor’un Dünya Mirası Listesinde kalmasını istiyorsa eğer problemin mart ortasına kadar çözülmesini istemişti.

Şubat ayında Karadağ hükümeti, Kotor’un listeden çıkarılması prosedürünün başlatılmasını engellemek için son anda harekete geçerek Nisan ayında yürürlüğe girecek olan geçici inşaat yasağı emrini verdi.

5 Nisan’da yasağın yürürlüğe girmesinin hemen öncesinde ise şehrin içinde bazı büyük turistik komplekslerin yapımına izin verdi. Bu mesele şu anda, parlamentodaki muhalefet tarafından yürütülen yerel hükumet, ulusal hükumet ve önceki şehir meclisi arasında bir anlaşmazlığa batmış durumda.

Kotor’un belediye başkanı Vladan Jokic “Şu an, önceki (yerel) idarenin yaptığı yanlışı düzeltmek için bir şeyler yapılıyor iddiası ile (ulusal hükümet tarafından) şehrin gelişimini durdurmaya çalışan sahte bir sürecin içinde olduğumuzu düşünüyoruz” diyor.

2006’da bağımsızlığını kazandığından beri Karadağ, turizm gelirlerinden ve Adriyatik kıyısındaki gayrimenkul geliştirmeden ekonomik çıktısının 4’te birini üretti. 2016 yılında turizm gelirleri GSYİH’nın %22.1’ini oluşturuyordu.

O sırada, umursamaz konut inşası iltimas ve kayırma ile birleşti ve durumu daha da kötüleştirdi.

Mimar Sandra Kapetanovic  gayrimenkul patlaması ile ilgili endişelerin 10 yılı aşkın süredir var oluğunu söyledi.

“UNESCO’nun Dünya Mirası Komitesi aşırı şehirleşmenin olumsuz etkileri üzerine 2003 yılından beri uyarılar yapmaktadır” diye belirtti.

293 km uzunluğundaki Karadağ sahili şimdi düzinelerce bitmemiş ve terk edilmiş beton yapıların da bulunduğu binalara boğulmuş durumda. Kotor’un sarayları betondan modern yüksek konutların gölgesinde kalmaktadır.

Yakınlardaki Dobrota kentinin sakini olan Olivera, yeni evlerin bölgeyi mahvettiğini söylüyor.

250 TL – 500 TL arasında uçak bileti bulabileceğiniz ( Enuygun.com Podgorica sayfasından bakıldı )Podgorica’yı gezip dolaşmak için çok geçerli 10 neden hangisi dersiniz?

Osmanlı‘nın izini sür

Şehrin tarihi sokaklarında dolaşırken ilk dikkatinizi çekecek şeylerden biri Osmanlı döneminden kalma eserler olacak. Özellikle şehrin Stara Varos olarak anılan bölgesinde eski evler, camiler ve dar sokaklar arasında yapacağınız gezinti zamanda yapılan bir yolculuk gibi adeta.

Balonla yükseklere çık

Podgorica’yı keşfetmek için en iyi başlangıçlardan biri de balon turu. Şehri ve yakın çevresini metrelerce yüksekten izleyebileceğiniz bu tur sayesinde benzersiz bir deneyim yaşayabilirsiniz. Üstelik balon turlarının ücretleri de şehirde çok yüksek değil.

Karadağ lezzetlerini keşfet

Başkent Podgorica’da Karadağ’ın en lezzetli yeme içme alternatiflerini de tadabilirsiniz. Balkan, Ege ve Avrupa mutfaklarından izler taşıyan Podgorica lezzetleri arasında en meşhur olanlardan biri de ”Poped a la Podgorica” olarak anılan yemek. Ancak bu yemeği denemeden önce içinde domuz eti bulunduğunu hatırlatalım.

Milenyum Köprüsü’nden geç

Şehrin sembol yapılarından biri olarak kabul edilen bu köprü hem kentte yaşayanlar hem de ziyaretçiler tarafından en çok ilgi gören yerlerin başında geliyor. Moraca Nehri üzerinde yükselen köprüden şehrin en güzel manzaralarından birini izleyebilir ve bol bol fotoğraf çektirebilirsiniz.

Skader Gölü’nde piknik yap

Şehre özellikle ailece gelen ziyaretçiler için en iyi alternatiflerden biri de Skader Gölü ve çevresi. Göl kenarında gezinebilir, piknik yapabilir veya sessiz, sakin ve huzurlu atmosferinde dinlenebilirsiniz.

Alışverişe çık

Podgorica’da alışveriş yapmak isteyen ziyaretçiler için de hem etnik ve geleneksel hem de modern alternatifler yan yana sıralanıyor. Şehirde alışveriş denince ilk akla gelen yer şüphesiz Slobode Caddesi. Burada hem kıyafet ve ayakkabı hem de hediyelik eşya alternatiflerini bulabilirsiniz. Şehrin alışveriş konusunda bir diğer alternatifi olan Njegoseva Caddesi’nde ise kitapçıları ve şehre özgü farklı hediyelikleri göreceksiniz.

Geceleri eğlenceye dal

Podgorica’da canlı ve hareketli bir eğlence yaşamı da var. Özellikle hava karardıktan sonra hareketlenen kafe ve barlar hem şehrin gençleri hem de yerli ve yabancı turistlerin buluşma noktası. Kent oldukça küçük olmasına rağmen gelişmiş bir pub kültürü de var. Podgorica’da bu konuda tercih edebileceğiniz mekanlar arasında ise Bocari, Irish Pub ve City Hall gibi yerler ilk akla gelenler.

Sırpça öğren

Şehirde özellikle tarihi ve turistik alanlar ve otellerde çalışanlar genellikle İngilizce biliyor. Ancak yine de günlük yaşamda rahat etmek ve yerel halkla daha kolay anlaşmak için birkaç Sırpça kelime öğrenmek fazlasıyla işinize yarayacak.

Festivallere katıl

Podgorica sadece tarihi yerler ve alışverişten ibaret değil. Şehirde genel olarak yaz aylarında ağırlık kazanan eğlenceli festivaller ve kültürel etkinlikler de var. Her yıl haziran ayında kutlanan Podgorica Kültürel Yaz Festivali kapsamında şehir çok renkli görüntülere sahne oluyor. Üstelik sıcak yaz dönemi hem kenti hem de çevresini keşfetmek için ideal.

Denizlere açıl

Podgorica her ne kadar ülkenin iç kesimlerinde yer alan bir kent olsa da kıyıya fazla uzak değil. Şehirden binebileceğiniz otobüslerle veya araç kiralayarak birkaç saat içinde sahilde olabilirsiniz. İlkbahar ve yaz aylarında hareketlenen bu yerlerde yazın en sıcak günlerinde denize girebileceğiniz harika koylar ve plajlar da var. Ülke kıyılarının en güzel kentlerinden biri olan Budva’da hem tarihi yapıları ve sokakları gezebilir hem de Adriyatik Denizi’nin birbirinden güzel koylarında yüzebilirsiniz.

Vize bilgisi: Makedonya, Arnavutluk, Bosna-Hersek ve Hırvatistan, Türklerden vize istemeyen nadide ülkelerden. Sırbistan ve Karadağ ise yeşil pasaporta vize istemediği için benim için tamamen vizesiz bir seyahat oldu. Sadece yeşil pasaporta da inatla vize isteyen “komşi” Bulgaristan transit vizesini Kapıkule sınır kapısında 45 Avro + 5 Avro ödeyerek aldım (45′i vize ücreti, 5′i onların deyimiyle “çurba parası”).

İstanbul’dan Üsküp’e otobüsle..

İstanbul Esenler Otogarı’ndan Bulgaristan üzerinden Üsküp‘e uzun otobüs yolculuğunda Balkan mozayiği oluştu bile; Arnavut, Boşnak, Hırvat, Türk… Tek Türkiyeli bendim otobüste. Kimi tekstil almaya gelmiş Istanbul’a, kimi akraba ziyaretine. Neden tatilde böyle bir geziye çıktığımı anlamadilar bir türlü 🙂 Oradan buraya gelen çok ama buradan oraya giden yok. Hepsi parayı denkleştirip İstanbul’a, Kuşadası’na gitmeye çalışırken bu Türkün aksi yöne neden gitmekte olduğuna şaştılar.

Üsküp’te Mustafa Paşa Camii – 1492 – Osmanlı. Ottoman mosque in Skopje, 1492.

Makedonya’nın başkenti Üsküp‘te cami, han, hamam, Türk tipi küçük dükkan dolu. Eski Osmanlı çarşısı gelenekselliğini koruyor, adı hala “çarşiya“. “Bit Pazarı” da ismini koruyor. Bit pazarından 15 Avroya çakma Enerji spor bot, 10 Dolara spor ayakkabı aldım. Çoğu kişi Türkçe biliyor, köfte yiyor. Ben de sık sık köfte yedim, adi “çevapi” (kebap benzeri). Porsiyonları bizden bol olduğu halde daha ucuz. Ülkenin etnik yapısı % 66 Makedon, %25 Arnavut, %4 Türk. SGP Tüketim Mal ve Hizmetleri grubunda verilen karşılaştırmalı 2011 yılı fiyat indekslerine göre Avrupa Birliği’ne üye ve aday 37 ülke arasında Makedonya en ucuz ülke. Yurt dışında eğitim almak isteyenler için Makedonya üniversiteleri uygun seçenekler sunuyor. Makedonya para birimi Denar (MKD), ve 1 TL karşılığı 26 Denar ediyor. Makedonya’ya turlarla gidebileceğiniz gibi, bağımsız olarak da rahatlıkla ve güvenle seyahat edebilirsiniz. Makedonya’ya uçak biletleri artık ucuzladı, üstelik Esenler Otogar’dan düzenli otobüs seferleri de var.

Üsküp’te Kurşunlu Han – 1550 – Osmanlı.

19. yüzyıl Osmanlı eseri olan Üsküp Saat Kulesi’ne çıktım. Ottoman Clock Tower in Skopje. Macedonia.

Üsküp Davut Paşa Hamamı – 1466 – Osmanlı eseri. Bugün bir sanat merkezi. Davut Pasha Hamam in Skopje.

Üsküp‘te gezilecek yerler bir günde bitti, başka tarafa geçeyim derken ilk gece barda Makedonlarla tanıştım, bir ilgi, bir itibar. Barmen Türk olduğumu öğrenince benden para almadı, sohbet ettikten sonra arkadaşlarını arayıp çağırdı. Matev, Jelena, Darko, Viki, Sercan, Kristin… barı kapadıktan sonra eve davet ettiler, Balkan müziği, dilleri, kültürü hakkında konuştuk, içtik, iyice kaynaştık. Ne çabuk benimsediler beni, pek sıcaklar. Tarihten, dillerden, kültürlerden bahsettik. Bana kızlı erkekli bir Makedon türküsü söylediler. Türkünün adı “Kadı Doğru Söyler“. Osmanlı döneminde bir paşa, bir Ortodoks Makedon kızına vurulur, kızla evlenmek ister, ama kız istemez. Bir tarafta üç kıta imparatorluğunun paşası, öte yanda Hıristiyan azınlıktan bir kızcağız, “hayır” demeye nasıl gücü yetsin? Kız kadıya gidip paşada gönlü olmadığını söyler. Kadı kızı haklı bulur ve paşayla evlenmekten kurtulur. Osmanlı İmparatorluğu‘nun her yönüyle öğünen biri değilim. Ama bu hikayeyi dinledikten sonra hangimiz etkilenmez, mutlu olmazdı ki? Daha ilk gecemde bana iyi duygular yaşatan bu sıcacık Makedon gençlere sarıldım.

Üsküp Marakana Bar’da arkadaşlarım. Jelena, Darko, Kate, Srcan..

Makedonların yarı şaka Türkçesinden örnekler:

habergaytan– telefon

gürültükutuya – radyo

eptengürültükutuya – televizyon

lezzetlastik – prezervatif

Gaytan eski Türkçede tel demek. “Lezzet” sözcüğü ise bugün yaygın olarak sadece yiyecek için kullanılıyor olsa da asıl anlamı “keyif, zevk”.

Bugün başka tarafa geçmeyi düşünuyordum ama dün gece evde içtikten sonra canlı müzik olan Marakana adlı bir bara geçtik, çok eğlendik, bugün gitmemeye karar verdim. Yarin ülkenin diğer ucuna gidip dedemin doğduğu yeri arayacağım. Bu akşam yine parti var.

Üsküp Vardar Nehri’nde Osmanlı eseri Taş Köprü – Kamen Most.

Ata yurdu Doyran

Üsküp’ten klimasız (burada öyle birşey yok) bir otobüste, ter içinde bir yolculukla Gevgeli‘ye, oradan daDoyran‘a geçip göl kenarındaki Polin Hotele yerleştim, gecesi 15 Avro.  Doyran’da dedemin 105 yıl kadar önce doğup Balkan Savaşı‘nda Sırp çetecilerin baskınında bir gece terkettiği Kayalı köyünü, tanıştığım bir harita mühendisi sayesinde edindiğim en ayrıntılı haritalarda bile bulamayınca, dağ taş dolaşıp yaşlılara sorarak buldum. Herkes seferber oldu, otel yönetimi, dağ köylüleri, garsonlar, taksiciler. Köy çoktan haritadan silinmiş, iki çesme, bir cami kalıntısı, yaşlı bir çınar gövdesi, hepsi bu. 500 yıllık yaşamdan geriye kalan. Ne bir ev kalmış, ne de bir insan.

Dedelerimin 500 yıl yaşadıkları Kayalı Köyü’nde çeşme.

Eski Yugoslavya yönetiminin Türk isimlerini değiştirmemiş olması iyi yönde şaşırtıcı. Kent semtleri, köy, kasaba adları çoğunlukla Türkçe olarak bırakılmış. Oysa Yunanistan’da Osmanlı dönemi isimleri tamamen değiştirilmiş. Örneğin türkülerimizde adı geçen Vardar Nehri‘nin Makedonya’da adı hala aynı, ama buradan az ileriye, Yunanistan’a geçtiğinizde bambaşka.

Doyran‘da son gece bir kumsal diskosuna gittim, barmen bir süre sonra Türkiye’den geldiğimi öğrenince benden para almadı, hatta 1 bira da giderken yanıma yolluk verdi, kabul etmek istemedim ama ısrarını kıramadım. Üsküp‘te de bir barmen benden para almamıştı. Bu kişiler buranın Türk azınlığından olsa belki daha az şaşırtıcı olabilir, “anavatandan küçük ülkemize gelen misafir”e saygı anlaşılır bir durum. Ama her ikisi de Ortodoks Makedondu, son derece şaşırdım ve etkilendim.

Makedonya’nın incisi Ohrid

Doyran’dan önce Valandovo, sonra Manastır‘a geldim. Son dönem Osmanlı tarihinde adı sık geçen, Atatürk’ün askeri okulda okuduğu bu güzel kentin bugünkü adı Bitola. Üç otobüsle geldiğim Ohrid (Ohri) çok güzel bir yer, göl kıyısında şirin manastırlarla dolu, ülkenin tek turistik yeri.

Burada birkaç gün kalırım, daha sonra Arnavutluk. Yollari buradan da kötüymüş! Şöyle ki; bizde 2 saat süren bir yol Makedonya’da 4 saat sürüyor, Arnavutluk’ta ise 6 saatmiş. Vay benim dertli başım. Üstelik öyle otobüse binip sınırda inmek yok, buradan iki adım Arnavut sınırı, ama önce otobüse binilecek, sonra taksiyle sınıra gidilecek. Buradan 75 litrelik dev sırt çantasıyla sınır 500 metre kadar yürüyerek geçilecek, kural bu. Sonra bir Arnavut taksiciye kazıklanılacak, ardından 115 kilometrelik delik deşik yol 6 saatte geçilip Tiran`a varılacak.

Ohrid’de Sveti Jovan Kilisesi-13.yy. Milço Mançevski’nin muhteşem filmi Yağmurdan Önce’deki kilise.

Arnavutluk’ta biraz kalıp Karadağ’ın sahillerine geçeyim, serileyim. Sonra Hırvatistan, Bosna, Sırbistan, vs. Kafama göre. Mostar, Dubrovnik, Saraybosna, Belgrad şart olmak üzere.

Makedonya pek ucuz, her gece yiyip içiyorum, yol ve otel paralarını da ekle, Beyoğlu’nda bir gece geçirmekle aynı hesaba geliyor, gündüz bidolu yer görmem de cabasi. Bira kafede 1 lira, lokantada 1 buçuk, barda ise 1,8 lira, bazen iki lira. Lokantalar da bize kıyasla oldukça ucuz.

Kaleden Ohrid

Ohrid sahili

Ohrid’de çoğu kırmızı tuğlalı tam 365 kilise var. Yılın her günü farklı bir kiliseye gidilebilir!

Bu arada son durağım olan Belgrad’da nerede kalacağım belli oldu. 4 yıl önce bir arkadaş aracılığıyla tanıştırılıp bana emanet edilen ve 2 hafta Istanbul’da bidolu TV reklamında ve dergide boy gösteren Sırp manken arkadaşıma gelmeme yakin bir e-posta yazmıştım gezimden bahseden. 4 yılda 2-3 kez haberleşmiştik, o yüzden pek bir beklentim yoktu. Fakat pek sıcak bir yanıt yazmış, kizkardeşiyle şehir merkezinde bir evde oturuyormuş, davet etti; onda kalacağım ve bana Belgrad’ı gezdirecek. İki hafta her gün beraber zaman geçirdiğim bu arkadaşın, o yıl `Yugoslavya Mankenler Kraliçesi` seçilmiş olduğunu da belirteyim.

Küçük İştip

Batı Balkanlar seyahatimin en sonunda, Ohrid’de tanıştığım arkadaşların çağırması üzerine Makedonya’nın küçük kenti İştip‘e (Stip) gittim. Gece şahane eğlendik, ertesi gün hava çok sıcaktı ve sokaklarda benden başka kimse yoktu.

İştip’te Osmanlı eseri Bezistan. Stip, Macedonia.

İştip’te Türk evi. A Turkish house in Stip, Macedonia.

Ülkeye Makedonya turları ile gelmeye hiç gerek yok. Bağımsız gelerek bu küçük, güzel ve güvenli ülkeyi rahatça gezebilirsiniz.

İştip’de Osmanlı camii. Ottoman mosque in Stip.

***

Alper METİN

Celebialper.com